Bahasa Sunda Bab 2 Pupuh jeung Kawih

 

Pupuh jeung Kawih

Duanana ogé mangrupa seni sora dina sastra Sunda, tapi boga béda dasar anu penting pisan. Lamun diibaratkeun, Pupuh mah kawas puisi tradisional anu kaiket ku aturan anu ketat, sedengkeun Kawih mah kawas lagu modern anu leuwih bébas.

 

1. Pupuh

Pupuh nyaéta karangan sastra (wangun ugeran) anu kaiket pisan ku aturan atawa patokan. Patokan ieu disebut:

• Guru Lagu: Sora vokal (huruf hirup) dina tungtung padalisan (baris).
• Guru Wilangan: Jumlah engang (suku kata) dina saban padalisan.
• Jumlah Padalisan: Jumlah baris dina sapada (saitar).

Pupuh aya 17 rupa, unggal rupana miboga patokan guru lagu jeung guru wilangan anu béda, sarta miboga watek atawa karakter rasa anu has. Contona, Pupuh Asmarandana miboga watek rasa cinta, Pupuh Kinanti watekna rasa nungguan atawa harepan, jeung sajabana.

2. Kawih

Kawih nyaéta lalaguan Sunda anu umumna teu kaiket ku aturan saperti pupuh. Lirikna leuwih bebas, teu kudu nurutkeun guru lagu jeung guru wilangan. Kawih kaasup kana wangun puisi bebas atawa sajak anu dihaleuangkeun.

Dina kawih, anu diutamakeun nyaéta wirahma (irama) jeung mélodi lagam anu cocog jeung eusi carita atawa rasa anu aya dina lirikna. Biasana, kawih ieu dijieun ku pangarang atawa musisi modérn, sanajan aya ogé anu lirikna dicokot tina puisi-puisi Sunda.

Ringkesan Bédana Pupuh jeung Kawih

Ciri-ciri	Pupuh	Kawih
Aturan Dasar	Kaiket ku guru lagu & guru wilangan	Bébas, teu kaiket ku aturan
Struktur Lirik	Jelas jeung puguh (conto: 8-u, 8-i)	Teu puguh, kawas puisi bebas
Watek / Rasa	Unggal rupa boga watek anu husus	Rasa gumantung kana lirik jeung melodi lagu
Gaya Nembang	Aya istilah tembang (lagu khusus pupuh)	Langsung dilagukeun, saperti lagu biasa
Asal-usul	Karangan tradisional ti karuhun	Lalaguan modern (sanajan geus aya ti baheula)

Conto Pupuh jeung Kawih

Conto Pupuh (Pupuh Kinanti)

Ieu conto pupuh Kinanti anu miboga guru wilangan jeung guru lagu: 8-u, 8-i, 8-a, 8-i, 8-a, 8-i.

• Budak leutik bisa ngapung (8-u)
• Babarengan jeung Papah (8-i)
• Naha bet nyéépkeun duit (8-a)
• Sok maen ucing-ucingan (8-i)
• Tinggal sapésér deui (8-a)
• Da puguh geus mopo pisan (8-i)

Dina conto di luhur, bisa ditingali: Baris kahiji jumlahna 8 engang, sora tungtungna 'u'. Baris kadua 8 engang, sora tungtungna 'i', jeung saterusna, luyu jeung aturan pupuh Kinanti.

Conto Kawih (Kawih "Bubuy Bulan")

Ieu conto kawih anu lirikna teu kaiket ku aturan pupuh.

• Bubuy bulan
• Bubuy bulan sangray béntang
• Panon poé
• Panon poé disasaté
• Unggal poé
• Unggal poé ogé panggih
• Ngan saukur
• Ngan saukur semu ema nu keur nyaring

Dina conto kawih di luhur, jumlah engang unggal barisna teu sarua jeung sora tungtungna ogé teu boga pola anu tangtu (sanajan aya nu sarua). Contona, "Bubuy bulan" (4 engang), "Bubuy bulan sangray béntang" (9 engang), jeung saterusna. Ieu ngabuktikeun yén kawih mah bebas.